نکاتى در باب مقایسه حکم و قرار
١- راى دادگاه هرگاه راجع به ماهیت”و”قاطع دعوى”باشد، حکم است و در غیر اینصورت قرار تلقى میشود.
نکته : براى تلقى راى به عنوان حکم، اجتماع هر دو شرط لازم است.
نکته: منظور از راجع به ماهیت بودن راى، آن است که راى در ماهیت دعوى سخن گفته باشد نه آنکه دادگاه وارد ماهیت شده باشد.
این یک اشتباه فاحش است که تلقى راى به عنوان حکم یا قرار را به تناسب ورود یا عدم ورود در ماهیت بدانیم. چه بسا دادگاه چندین جلسه در ماهیت رسیدگى کرده باشد اما راى او در ماهیت نباشد، مثل آنکه دادگاه پس از ورود در ماهیت و انجام رسیدگى هاى مفصل، سر انجام قرار رد دعوى را به جهت عدم توجه دعوى به خواهان صادر نماید.ایراد نشود که ایرادات باید تا پایان اولین جلسه مطرح میشد، زیرا به استناد ماده ٩٠ ق ا د م دادگاه مکلف است به ایرادات خارج از موعد نیز نیز رسیدگى کند، لکن نه جداى از ماهیت.
نکته : منظور از قاطع بودن راى آن است که با صدور آن دادرسى تمام شود. قاطع بودن راى غیر از قطعى بودن آن است.
٢- در اینصورت قرار ها بر دو قسم هستند. قرارهایى که به اعتبار قاطع نبودن قرار هستند مثل قرار کارشناسى و استماع شهادت شهود و دوم قرارهایی که به اعتبار ماهوى نبودن قرار هستند مثل قرار رد یا سقوط دعوى. قرارهاى نخست را مقدماتى و قرارهاى دسته دوم را نهایی می نامند.
٣- عمده تفاوت حکم و قرار( نهایی) به شرح ذیل است:
١-٣) قرارها در قابلیت تجدید نظر تابع حکم راجع. به اصل دعوى هستند.
٢-٣) مرجع رسیدگى بعد از نقض قرار، دادگاه صادر کننده قرار است و مرجع رسیدگى بعد از نقض احکام ، دادگاه تجدید نظر است.
٣-٣) هزینه دادرسى تجدید نظر از قرارها، بدون در نظر گرفتن خواسته یا بهاى آن مبلغ مشخص است ، اما هزینه تجدیدنظر خواهى از احکام، در دعاوى مالى، تابع محکوم به است.( در حال حاضر ۴٪‏ محکوم به)
۴-٣) قرار ها بر خلاف احکام قابلیت اعاده دادرسى ندارند. نکته: قرارها نیز همچون احکام قابلیت اعتراض ثالث دارند.
۵-٣) قرارها جز در موارد محدود( قرارسقوط دعوى و قرار رد دعوى که به اعتبار امر مختومه، به. اعتبار نا مشروع بودن دعوى و یا به اعتبار خارج از مهلت بودن دعوى صادر شده باشد) اعتبار امر مختوم ندارند.
۶-٣) قرارها همیشه حضورى تلقى میشوند و تقسیم آراء به حضورى و غیابى به اعتبار احکام است.
۴- تشخیص و اعلام دادگاه از حکم یا قرار بودن تصمیم ، قابل تجدید نظر است. هرگاه دادگاه تجدید نظر تصمیم دادگاه را که حکم خوانده شده است، قرار تلقى کند، آنرا از حکم به قرار اصلاح و در صورت نقض جهت ادامه رسیدگى اعاده مینماید.